Pękanie papieru na zgięciu ulotki – przyczyny i zapobieganie

Decyzja o wyborze papieru do ulotki składanej często opiera się wyłącznie na estetyce. Grubszy papier kojarzy się z prestiżem i trwałością. Jednak w poligrafii fizyka materiału narzuca pewne ograniczenia. Zbyt sztywny surowiec, poddany procesowi łamania bez odpowiedniego przygotowania, pęka. Efektem jest nieestetyczny, postrzępiony grzbiet, na którym widoczne są białe włókna papieru – szczególnie zauważalne przy ciemnych projektach graficznych.

Problem ten wynika z naprężeń włókien celulozy. Poniższy artykuł wyjaśnia techniczne aspekty dobierania gramatury do rodzaju falcowania oraz wskazuje, kiedy standardowe składanie maszynowe to za mało.

Mechanika pękania papieru kredowego

Papier powlekany (kreda) składa się z bazy celulozowej oraz warstwy powleczenia (coatingu), która nadaje mu gładkość i biel. Podczas składania arkusza, włókna na zewnętrznej krawędzi zgięcia muszą się rozciągnąć. Powłoka kredowa nie jest elastyczna. W momencie przekroczenia granicy wytrzymałości na rozciąganie, powłoka pęka, odsłaniając surowe włókna papieru.

Najważniejsza zasada: Im grubszy papier, tym większa siła działa na zewnętrzną krawędź zgięcia i tym głębsze są uszkodzenia struktury.

Granica 150g – kiedy samo falcowanie wystarczy?

W druku cyfrowym i offsetowym przyjmuje się standardowe progi technologiczne. Bezpośrednie falcowanie (składanie maszynowe) jest bezpieczne dla papierów o niskiej gramaturze.

• 90g - 130g: Papiery te są na tyle cienkie i elastyczne, że proces składania nie powoduje widocznych uszkodzeń powłoki.
• 150g - 170g: Jest to strefa graniczna. Przy jasnych projektach pęknięcia mogą być niewidoczne, ale przy pełnym pokryciu kolorem na zgięciu, uszkodzenia będą zauważalne.
• Powyżej 170g: Bezpośrednie składanie niemal zawsze kończy się pęknięciem grzbietu.

Więcej o samej specyfice surowców przeczytasz we wpisie: Rodzaje papieru do druku – przewodnik.

Różnica między bigowaniem a falcowaniem

Aby uniknąć uszkodzeń przy grubszych papierach, stosuje się proces dwuetapowy. Najpierw wykonuje się bigowanie, a dopiero potem falcowanie (składanie).

Bigowanie to odciśnięcie w papierze rowka (przetłoczenia). Tępy nóż bigujący zgniata włókna w miejscu planowanego zgięcia, co zmniejsza ich naprężenie i ułatwia precyzyjne złożenie. Bigowanie nie przecina papieru, a jedynie go "przygotowuje".

Jeśli interesują Cię szczegóły techniczne tych procesów, sprawdź artykuł: Bigowanie i falcowanie – czym się różnią?

Tabela doboru technologii do gramatury

Poniższe zestawienie przedstawia rekomendowane metody obróbki introligatorskiej w zależności od wybranego surowca dla ulotek składanych.

Jak ukryć pęknięcia na etapie projektu?

Nawet przy zastosowaniu bigowania, na bardzo grubych papierach (np. 350g) minimalne ślady zgięcia mogą być widoczne. Odpowiednie przygotowanie pliku graficznego maskuje te niedoskonałości.

Lista kontrolna dla grafika:

• Unikaj ciemnych apli (pełnego pokrycia kolorem) idealnie na linii zgięcia.
• Jeśli ciemne tło jest konieczne, rozważ zastosowanie folii (laminatu). Folia uelastycznia powierzchnię i zapobiega odpryskiwaniu farby.
• W przypadku ulotek składanych "na pół", "w C" lub "w Z", sprawdź dokładnie odległości łamów, aby treść nie wchodziła w linię bigowania.