Co to jest typografia? Krój, font i polskie znaki w druku

Większość osób sądzi, że typografia to po prostu wybór ładnej czcionki z rozwijanej listy w Wordzie. To błąd. Typografia to inżynieria tekstu. To narzędzie, które decyduje o tym, czy odbiorca przeczyta ofertę do końca, czy zmęczy się po dwóch akapitach.

Dobra typografia jest niewidzialna – pozwala płynąć przez treść. Zła typografia krzyczy, przeszkadza i odwraca uwagę od przekazu. W tym poradniku rozkładamy tekst na czynniki pierwsze: od różnicy między krojem a fontem, przez światło międzywierszowe, aż po pułapkę "zgubionych ogonków" w polskich znakach.

1. Krój a Font – dlaczego to nie to samo?

W potocznym języku używamy tych słów zamiennie. W projektowaniu graficznym i DTP (Desktop Publishing) to dwa różne pojęcia.

• Krój pisma (Typeface): To projekt plastyczny liter. To, co widzisz. Przykładem kroju jest Helvetica czy Times New Roman.
• Font: To plik komputerowy (.ttf, .otf), który instalujesz na dysku, aby wyświetlić dany krój. Font to oprogramowanie.

Analogia: Krój pisma jest jak piosenka, którą skomponował muzyk. Font jest jak plik MP3, który pozwala Ci tę piosenkę odtworzyć. Projektant "wybiera krój", ale "kupuje font".

2. Szeryfowe czy Bezszeryfowe? Podział krojów

Podstawowy podział typograficzny determinuje charakter całego projektu. Decyzję podejmujesz na samym początku.

Szeryfowe (Serif)

Posiadają ozdobne zakończenia linii liter (tzw. stopki lub szeryfy). Wywodzą się z pisma odręcznego i rzymskich inskrypcji.

• Zastosowanie: Długie teksty w druku (książki, gazety). Szeryfy tworzą optyczną linię, która prowadzi oko wzdłuż wiersza, co ułatwia czytanie.
• Wrażenie: Tradycja, elegancja, powaga, zaufanie.
• Przykłady: Times New Roman, Garamond, Baskerville.

Bezszeryfowe (Sans Serif)

Pozbawione ozdobników. Proste, geometryczne kształty o jednolitej grubości linii.

• Zastosowanie: Nagłówki, krótkie teksty reklamowe, ekrany monitorów (choć nowoczesne ekrany radzą sobie świetnie również z szeryfami).
• Wrażenie: Nowoczesność, minimalizm, technologia, prostota.
• Przykłady: Arial, Helvetica, Futura, Lato.

3. Anatomia tekstu: Interlinia, Kerning, Tracking

Sama "czcionka" to za mało. O czytelności decydują przestrzenie między znakami.

Interlinia (Leading)

Odległość między liniami tekstu (mierzona od linii bazowej do linii bazowej). Zbyt mała sprawia, że wiersze zlewają się w jedną plamę. Zbyt duża powoduje, że oko gubi się przy przeskakiwaniu do kolejnej linijki.

Złota zasada: Interlinia powinna wynosić od 120% do 145% wielkości stopnia pisma. Dla czcionki 10 pkt, bezpieczna interlinia to 12-14 pkt.

Kerning vs Tracking

• Kerning: Regulacja odstępu między konkretną parą liter. Niektóre pary (np. AV, To, Wa) tworzą optyczną dziurę. Kerning ją niweluje, nasuwając litery na siebie.
• Tracking (Rozspacjowanie): Równomierne rozsuniecie wszystkich znaków w wybranym fragmencie tekstu. Używane często przy pisaniu wersalikami (WIELKIMI LITERAMI), aby dodać im oddechu.

4. Hierarchia wizualna – sterowanie okiem czytelnika

Czytelnik nie czyta wszystkiego. Skanuje. Hierarchia typograficzna pozwala mu znaleźć to, co ważne w ułamku sekundy.

Jak budować hierarchię?

1. Wielkość: Nagłówek H1 musi być wyraźnie większy od H2.
2. Waga (Grubość): Używaj odmian Bold (pogrubienie) do wyróżniania słów kluczowych, ale oszczędnie. Jeśli wszystko jest pogrubione, nic nie jest ważne.
3. Kontrast krojów: Częsta praktyka to łączenie kroju bezszeryfowego w nagłówkach z szeryfowym w tekście głównym (lub odwrotnie).

5. Problem polskich znaków (Ogonki)

Wielu początkujących projektantów pobiera darmowe fonty z zagranicznych stron, nie sprawdzając, czy zawierają polskie znaki diakrytyczne (ą, ę, ś, ć, ż, ź, ł, ó, ń). Efekt? Gdy wpiszesz "Zażółć gęślą jaźń", program graficzny podstawi brakujące litery z innego, systemowego fontu (np. Arial).

Wygląda to fatalnie. "Ogonki" różnią się stylem i grubością od reszty wyrazu. To błąd dyskwalifikujący profesjonalny wydruk.

Najczęstsze błędy typograficzne w druku

• Wdowy i Bękarty: Pojedyncze słowa pozostawione na końcu akapitu lub samotne linijki tekstu na górze nowej kolumny. Należy je likwidować poprzez zmianę trackingu lub redakcję tekstu.
• Zbyt długi wiersz: Jeśli linijka ma więcej niż 70-80 znaków, oko męczy się przy powrocie do początku kolejnego wiersza. Dziel tekst na kolumny.
• Deformacja liter: Nigdy nie zwężaj ani nie rozciągaj fontu mechanicznie ("spłaszczanie"). To niszczy proporcje liter zaprojektowane przez typografa. Jeśli potrzebujesz węższych liter, użyj odmiany "Condensed".

Dbałość o typografię to szacunek do czytelnika. Poprawnie złożony tekst jest czytelny, estetyczny i skuteczniej przekazuje informacje. Zanim wyślesz plik do OpenPrint, powiększ go i sprawdź, czy Twoje litery mają czym oddychać.